تبلیغات
سردار شهید حسین دهنوی - روزحقوق بشر اسلامی وکرامت انسانی
تصویر مرتبطنتیجه تصویری برای روز حقوق بشر اسلامی وکرامت انسانی

حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی در تعالیم رضوی


چکیده
رعایت حقوق بشر و رعایت کرامت انسانی آرزوی دیرینه انسان در زندگی اجتماعی بوده و هست ، همه انسانها از هر نژاد و زبان و در هر سطحی که باشند دوست دارند، از حقوقی برابر، آزادی فکر و اندیشه، و امنیت در حوزه های مختلف زندگی برخوردار باشند و دیگران به حفظ حرمت و رعایت حقوق مسلم آنان پایبند باشند تا بتوانند فارغ از هر دغدغه و بدون هیچ تهدیدی به آینده خود امیدوار باشند و به زندگی خود ادامه دهند و به حقوق مسلم خود دست یابند. هرچند امروزه در پاسخ به این خواسته و ارزوی بشر، تاکنون سخن ها گفته شده و اعلامیه ها انتشار یافته است ، اما نه تنها از حقوق بشر خبری نیست و در هیچ جای دنیا به طور کامل رعایت نمی شود، بلکه سوگمندانه حقوق بشر به ابزاری تبدیل شده و در اختیار قدرت های بزرگ قرار گرفته است و در سوء استفاده از آن، آن را به صورت پتکی درآورده اند و مرتب به پیکر بشر و حقوق مسلم آنان می کوبند. امادر این میان ، این مکتب اسلام است که حقوقی کامل و جامع برای بشر و قابل قبول برای همگان ارائه داده و همگان را ملزم به رعایت آن نموده است .
آنچه در تعالیم و سیره امام رضا علیه السلام آمده است ، بخشی از همین حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی است که در منطق عملی و نظری آن حضرت جلوه ای خاص یافته است .
این جستار که با عنوان «حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی در تعالیم رضوی» سامان یافته است می کوشد تا با مراجعه به تعالیم آن حضرت ، گوشه ای از حقوق بشر و کرامت انسانی در سیره آن حضرت را به نمایش بگذارد .
مقدمه
تاکنون در جهان دو نوع اعلامیه حقوق بشر انتشار یافته است یکی مربوط به سازمان ملل است که در روز دهم دسامبر سل 1948 میلادی مصادب با روز 19 آذر 1327 شمسی در سی ماده انتشار یافته است و دیگری مربوط به حقوق بشر اسلامی است که در پنجم اوت 1990میلادی مطابق با 15 مرداد 1369 شمسی،در قاهره طی قطع نامه ای در نوزدهمین اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی با عنوان« حقوق بشر اسلامی و کرامت انسان» به تصویب رسید و در بیست و پنج ماده و سی و هشت بند انتشار یافت .

از آن رو که بسیاری از مواد حقوق بشر که در اعلامیه های یاد شده آمده، در تعالیم امام رضا علیه السلام تجلی یافته است ، بر آن شدیم برخی از این مواد راکه به حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی اشاره دارد مرور کنیم ؛ اما پیش از آن لازم است مبانی قرآنی کرامت انسان را یادآور شویم :

مبانی قرآنی کرامت انسان
برخورداری انسان از مقام خلیفه اللهی :
و اذ قال ربک للملائکه انی جاعل فی الارض خلیفه؛  یادآور آنگاه که پروردگارت به فرشتگان فرمود: در زمین خلیفه قرار می دهم .
مقام خلافت که مقامی رفیع است منحصر در انسان است و خداوند آدمیان را به این مقام اختصاص داده است تاآنجا که فرشتگان بر آن رشک بردند و گفتند:

اتجعل فیها من یفسد فیها و یسفک الدماء و نحن نسبح بحمدک و نقدس لک؛

خداوند در پاسخ آنها فرمود:

انی اعلم ما لا تعلمون

برتری انسان از دیگر موجودات :
قرآن کریم در اشاره به مقام رفیع انسان، هم کرامت انسان را گوشزد کرده است و هم، برتری او را به رخ دیگر موجودات کشیده، می فرماید :
و لقد کرمنا بنی آدم و حملنا هم فی البر و البحر و رزقناهم من الطیبات و فضلناهم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا؛  ما فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنان را در خشکی و دریا (بر مرکبها) برنشاندیم، و از چیزهای پاکیزه به ایشان روزی دادیم و آنها را بر بسیار از آفریده های خود برتری آشکار دادیم .

انسان مسجود فرشتگان :
در آیات متعددی از قرآن  آمده آنگاه که خداوند خواست موجودی به نام انسان خلق کند فرشتگان به این دلیل که می دانستند عالم ماده عالم تزاحم است و خلقت در عالم تزاحم به خونریزی می انجامد به خدا گفتند: با این وجود که ما شما را تقدیس می کنیم چراموجودی می آفرینی که در زمین فساد خواهد کرد و خون می ریزد؟

خدا بدون آنکه تقدیس فرشتگان و افساد انسان در زمین را انکار کند فرمود: در این تصمیم، مصلحتی بزرگ وجود دارد که جز انسان توان تحمل آن را ندارد. بعد از آنکه فرشتگان به عظمت  و جایگاه بلند انسان پی بردند به دستور خدا در برابر آن به سجده افتادند: و اذ قلنا للملائکه اسجدوا لادم فسجدوا؛  به یادآور آنگاه که به فرشتگان فرمودیم برای آدم سجده کنید همه سجده کردند.
جالب این است ابلیس که از سجده برای آدم خودداری کرد آنچنان این تمرد بزرگ تلقی شد که برای همیشه از درگاه الهی رانده شد چنانکه قرآن در ادامه همین آیه فرمود: الا ابلیس ابی واستکبر و کان من الکافرین

امتیاز انسان در تحمل بار امانت الهی :
امانت الهی که عبارت از تکلیف و قوس صعودی توام با اختیار است هیچ یک از زمین و آسمان تاب تحمل آن را نداشت اما این بنی آدم بود که افتخار یافت آن را تحمل کند. قرآن در اشاره به این کرامت انسان فرمود:
انا عرضنا الامانه علی السماوات و الارض و الجبال فابین ان یحملنها و اشفقن منها و حملها الانسان؛ ما امانت را بر آسمان ها ، زمین و کوه ها عرضه داشتیم. پس, از تحمل آن سر باز زدند و از آن هراسناک شدند و انسان آنرا برداشت .

برخورداری از روح الهی :
در انسان بر خلاف دیگر موجودات، چیزی غیر از بدن وجود دارد و آن برخوردرای انسان از روح الهی است که فضیلتی بزر و عظمتی بی مانند است قرآن در اشاره به این کرامت انسان فرمود:
و اذ قال ربک للملائکه انی خالق بشرا من صلصل من حما مسنون فاذا سویته و نفخت فیه من روحی فقعوا له ساجدین؛  یاد کن هنگامی را که پروردگار تو به فرشتگان فرمود: بشری از گل خشک، گلی سیاه و بدبو خواهم آفرید . پس وقتی آن را درست کردم و از روح خود در آن دمیدم پیش او به سجده افتید.

کرامت انسان در کسب رتبه بهترین موجود :
معمار هستی موجوداتی بسیار آفریده است ولی برای خلقت هیچ یک از دیگر موجودات، به خودش آفرین و تبریک نگفته است ولی همین که به ا نسان نعمت وجود عنایت کرد به خود تبریک گفت چنانکه قرآن فرمود:
ثم خلقنا النطفه علقه فخلقنا العلقه مضغه فخلقنا المضغه عظاما فکسونا العظام لحما ثم انشاتاه خلقا آخر فتبارک الله احسن الخالقین   آنگاه که نطفه را به صورت علقه درآوردیم، پس آن را (به صورت ) مضغه گردانیدیم ، آنگاه مضغه را استخوانهایی ساختیم بعد استخوانها را با گوشتی پوشاندیم آنگاه آن را در آفرینشی دیگر پدید آوردیم . آفرین باد بر خدا که بهترین آفرینندگان است .

ابعاد و گستره کرامت انسان در سیره امام رضا علیه السلام
بدیهی است هرکس از هر نژادی که باشد و از هر مقامی که برخوردار باشد از اعتبار و شخصیت خاص خود برخوردار است از این رو انتظار دارد دیگران کرامت او را حفظ کنند و با رفتار تحقیر آمیز خود به حریم شخصیت او تجاوز نکنند.
در خصوص حفظ حرمت دیگران از امام رضا علیه السلام بیاموزیم که سخت به این قانون پایبند بود و با رفتار خود آن را به دیگران تعلیم داد . آن حضرت در حفظ حرمت و کرامت دیگر انسان ها، نه سخن کسی را قطع کرد نه در حضور دیگران، آب دهان انداخت ، نه به این دلیل که او از مقام امامت یا ولایتعهدی برخوردار ا ست سفره خود را از زیر دستان جدا کرد و حتی در حضور دیگران پای خوئد را دراز نکرد . گزارش ابراهیم بن عباس از روش و منش اجتماعی آن امام گواهی بر این واقعیت است که گفت : هیچ گاه ندیدم امام رضا علیه السلام در سخن خود با دیگران درشتی کند ؛ هیچ گاه ندیدم که امام رضا علیه السلام سخن کسی را قطع کرده باشد تا مگر آنکه از سخنش فراغت حاصل کرده باشد؛ هرگز درخواست کسی را که قادر به انجام آن بود، رد نکرد؛ هرگز پای خود را در حضور دیگر هم نشیناش دراز نکرد؛ هرگز در حضور هم نشینان خود تکیه نکرد؛ هرگز امام را ندیدم که با غلامان و بردگان خود تندی کند؛ هیچ گاه در حضور دیگران آب دهان نینداخت, او را ندیدم که قهقهه کند بلکه خنده او تبسم بود ؛ هرگاه به خلوت می رفت و سفره غذایش را می گستراند, تمام کارکنان و غلامان و حتی دربانان را بر سفره می نشاند.
نمونه هایی که امام رضا علیه السلام برای دیگران احترام قائل شده و کرامت دیگران را حفظ کرده است بسیارند که نه این نوشته وسعت آن را دارد و نه این مجال فرصت آن را . از این رو، ناگزیر از گزیدگی است که تنها برخی مواردی را که آن حضرت حفظ کرده است یادآور می شویم .

1- برابری حقوق انسان
برابری و برادری در جوامع بشری آرزویی دیرینه همه انسان های بیدار به ویژه مصلحان جامعه است . در این میان، رهبران و اولیای الهی پیشگامان این میدان اند، این پیشگامی را در وجود امامی مهربان و رئوف همچون امام رضا علیه السلام می بینیم که در تعامل با دیگران حتی با غلامان و زیردستان، رفتاری برابر و برادرانه داشته است .
به روایت عبدالله بن صلت مردی از اهل بلخ می گوید : به هنگام هجرت امام رضا علیه السلام به مرو، همراه آن حضرت بودم. روزی همگان را بر سفره فراخواند و غلامان، از سیاه و غیر سیاه، آمدند و بر سفره نشستند. به آن حضرت گفتم : فدایت شوم آیا بهتر نیست که برای اینان، سفره ای جداگانه بیندازند؟ فرمود: مه ! ان الرب تبارک و تعالی و احد، و الام واحده، و الاب واحد و الجزاء بالاعمال؛ خاموش باش! خداوند بزرگ یکی است ، پدر همه یکی است ، مادر همه یکی است و پاداش هر کس بسته به کردار اوست.

از این سخن نورانی امام رضا علیه السلام این نتیجه را می توان گرفت که اگر امروزه، در جوامع بشری، مشکلی اساسی به نام تبعیض وجود دارد ، اما امام رضا علیه السلام با رفتار خود و جوابی که به آن مرد بلخی داد کرامت آدمی را هر چند که فرودست باشند حفظ کرد و تبعیض را مردود و امری ناروا دانست .

2- حفظ آزادی های فکری
از جمله حقوق مسلم انسان برخورداری از آزادی فکری ا ست که باید از سوی دیگران مورد احترام قرار گیرد ، احترام به اندیشه و فکر دیگران را از امام رضا علیه السلام بیاموزیم که حتی به طرف مناظره خود نیز احترام می گذاشت و حتی اگر اطرافیان و افراد ناظر بر مناظره، طرف مناظره آن حضرت را به تمسخر می گرفتند آنها را دعوت به ملایمت می نمود، جریان آنچه که در مناظره میان امام و سلیمان مروزی رخ داد، نمونه ای از این واقعیت است . آنگاه که امام علیه السلام تمام راه های جواب را بر سلیمان بست و سلیمان شروع به تناقض گویی کرد ، همه حاضران به سلیمان خندیدند اما امام آنها را از این کار نهی کرد و فرمود: نسبت به سلیمان ملایمت به خرج دهند.

3- حفظ کرامت در خانواده
خانواده از جمله مواردی است که نباید از حفظ کرامت در آن غفلت کرد موارد زیر بخشی از خانواده است که حفظ کرامت در آن بایستگی مضاعف دارد .

حرمت نهادن به والدین
در آموزه های اسلامی پدران و مادران از احترامی ویژه برخوردارند تاجایی که قرآن کریم نیکی به آنان را در کنار اصل یکتاپرستی قرار داده ، می فرماید: و قضی ربک الا تعبدوا الا ایاه و بالوالدین احسانا.
امام رضا علیه السلام در ذیل ایه ان اشکر لی و لوالدیک   پذیرش سپاس برای خداوند بزرگ را در گرو سپاسگزاری افراد برای پدر و مادر دانسته می فرماید : … وامر بالشکر له وللوالدین، فمن لم یشکر والدیه یشکر الله؛ خدا به سپاسگزاری برای خود و برای پدر و مادر سفارش نموده است پس کسی که از پدر و مادرش قدردانی نکند، در حقیقت از خدا قدردانی نکرده است .
آن حضرت در جایی دیگر، در تفکیک حقوق پدر و مادر، ابتدا ضرورت اطاعت از پدر و حفظ کرامت او را گوشزد کرده ، می فرماید: علیک بطاعه الاب و بره  و التواضع  الخضوع و الاعظام و الاکرام له، و خفض الصوت بحضرته… تابعوهم فی الدینا احسن المتابعه بالبر، و بعد الموت بالدعاء لهم و الرحمه علیهم. من بر اباه فی حیاته و لم یدع له بعد وفاته سماه الله عاقا؛  بر تو باد که پدرت را اطاعت و نیکی نمایی در برابر او تواضع و خضوع به خرج دهی او را بزرگ شماری و اکرام کنی در نزد او صدای خود را آهسته گردانی ؛ … در دنیا با بهترین صورت ممکن پدران خود را اطاعت نمایید و پس از مرگ، آنان را دعا کرده و برایشان طلب رحمت نمایید . کسی که در حیات پدر، به او نیکی نماید، ولی پس از مرگش او را دعا نکند، خداوند وی را عاق پدر می نامد. و سپس در ادامه همین سخن نورانی، به ضرورت تکریم مادران پرداخته می فرماید:
واعلم ان حق الام الزم الحقوق و اوجبها، لانها حملت حیث لا یحمل احد احدا،… رضیت بان تجوع و یشبع ولدها، و تظما و یروی، و تعری و یکتسی، و یظل و تضحی ، فلیکن الشکر لها و البر و الرفق بها علی قدر ذلک؛  بدان که حق مادر لازم ترین و واجب ترین حقوق است ؛ زیرا این مادر است که انچه دیگران تحملش را ندارند تحمل می کند، …. او به این رضایت داده است که خود گرسنگی را تحمل کند تا فرزندش سیر گردد، تشنگی را تحمل کند تا کودکش سیرآب شود، برهنه می ماند تا فرزندش پوشانده شود بر فرزندش سایه می اندازد و خود گرمای افتاب را تحمل می کند، پس باید به اندازه زحمت مادر، از او تقدیر به عمل آورد به او نیکی نمود و با او مدارا کرد.

خودآرایی در خانواده
یکی از مصادیق حفظ کرامت در خانواده، ضرورت خودآرایی مردان برای همسران خود است . امام رضا علیه السلام پیش از آنکه این دستور اخلاقی در خا نوده را به دیگران تعلیم دهد آن را عملی ساخته است . ابن جهم می گوید: نزد امام رضا علیه السلام رفتم دیدم آن حضرت، موهایش را خضاب کرده است از روی تعجب گفتم: فدایت شوم موهایت را رنگ زدی؟! حضرت فرمود:
این التهیئه مما یزید فی عفه النساء، و لقد ترک النساء العفه بترک ازواجهن التهیئه. ثم قال: ایسرک ان تراها علی ما تراک علیه اذا کنت علی غیر تهیئه؟ قلت: لا ، قال : فهو ذاک؛ بی گمان امادگی مردان از جمله چیزهایی است که عفت زنان را فزونی می بخشد، زنانی که پاک دامنی را وا نهاده اند، به این دلیل است که شوهرانشان آمادگی و خودآرایی را ترک نموده اند. سپس فرمود: آیا دوست داری همسرت را چون خود بی آرایش ببینی؟ نه امام فرمود: آماده نبودن همین است.
آن حضرت در تاکید بر ضرورت خودآرایی مردان در خانواده فرمود: انها تشتهی منک مثل الذی تشتهی منها؛ زن نیز از مرد همان را انتظار دارد که مرد از او دارد .

پرهیز از زحمت به خانواده در دعوت مهمان
امام رضا علیه السلام در این باره که مرد نباید برای مهمان، خانواده خود را به زحمت اندازد، به نقل از امام علی علیه السلام فرمود:
انه دعاه رجل ، فقال له : قد اجبتک علی ان تضمن لی ثلاث خصال؛ قال: و ما هی یا امیرالمومنین ؟ قال: لا تدخل علی شیئا من خارج و لا تدخر عنی شیئا فی البیت و لا تجحف بالعیال؛ مردی آن حضرت را به مهمانی دعوت کرد آن حضرت فرمود: دعوت شما را می پذیرم مشروط بر اینکه قول بدهی سه چیز انجام ندهی . او گفت : آنها کدام اند؟ فرمود: اولا برای پذیرایی از من چیزی از بیرون تهیه نشود (آنچه در منزل باشد بر سر سفره آورده شود) ثانیا: آنچه در خانه داری از من دریغ نورزی. ثالثا: به زن و فرزندانت اجحاف نکنی (آنان را برای پذیرایی از من به زحمت نیندازی)

4- رعایت حقوق همسایگان
از بدیهی ترین حقوق شهروندی، رعایت حقوق همسایگی است . قرآن کریم در اشاره به این حق، ضرورت نیکی به همسایگان و رعایت حقوق آنان را بعد از ضرورت پرستش خدا، آن را در کنار احسان به والدین آورده، می فرماید: واعبدوالله و لا تشرکوا به شیئا، و بالوالدین احسانا، و … الجار ذی القربی و الجار الجنب؛ خدا را بپرستید و هیچ چیزی را همتای او قرار ندهید به پدر و مادر خود و همچنین … به همسایگان نزدیک و دورتان نیکی کنید.
امام رضا علیه السلام نیز این موضوع را از نظر دور نداشته و در اشاره به ضرورت رعایت حقوق همسایگان، آن را در کنار داشتن تقوای الهی قرار داده می فرماید: علیکم بتقوی الله والورع… و حسن الجوار؛ بر شما باد به پارسایی، ترس از خدا، … و حسن هم جواری
آن حضرت در جای دیگر به میزان زشتی همسایه آزاری، اشاره کرد ، می فرماید: لیس منا من لم یامن جاره بوائقه؛ از ما نیست کسی که همسایه اش از دست او در آسایش نباشد.

5- حفظ حرمت مهمان
امام رضا علیه السلام هم آداب بایسته مهمانی و میزبانی را گوشزد کرده و هم، خود بهتر از دیگران، آنها را رعایت نموده است . آنچه در زندگی و رفتار امام رضا علیه السلام می خوانیم بخشی از این آداب است که در سیره آن حضرت تجلی یافته است :

فراهم آوردن وسیله رفت و برگشت
یکی از آداب پذیرش مهمان این است که بسته به موقعیت و شرایط جسمانی مهمان، برای ایاب و ذهاب او وسیله فراهم گردد. این را از امام رضا علیه السلام بیاموزیم که احمد بن ابی نصر بزنطی می گوید:
آنگاه که امام رضا علیه السلام مرا به منزل خود دعوت نمود، برای من مرکبی فرستاد که با آن به خدمت آن حضرت   شرفیاب شدم و در هنگام بازگشت چون پاسی از شب گذشته و دیر شده بود امام فرمود: اکنون دیر شده، اگر مشکلی نیست امشب نزد ما بمان و فردا صبح تشریف ببر، پیشنهاد امام را پذیرفته ، آن شب در منزل امام ماندم . حضرت در هنگام خواب دستور داد تا رختخوابی مخصوص برای من بگسترانند و ملافه ای مخصوص روی من بکشند.

عدم توقع کار از مهمان
مطلب دیگری که به ضرورت حفظ کرامت مهمان بر می گردد عدم توقع کار از مهمان است . راوی در این باره می گوید:
نزل بابی  الحسن الرضا علیه السلام ضیف، و کان جالسا عنده یحدثه فی بعض اللیل فتغیر السراج، فمد الرجل یده لیصلحه، فزبره ابوالحسن علیه السلام، ثم بادره بنفسه فاصلحه، ثم قال له: انا قوم لا نستخدم اضیافنا؛ مهمانی بر امام رضا علیه السلام وارد شد و تا پاسی از شب در نزد آن حضرت نشسته بود و سخن می گفت که ناگهان نظم چراغ به هم خور همین که مهمان برای اصلاح چراغ دست بالا زد، امام او را از این کار بازداشت و خود به اصلاح آن مبادرت کرد و سپس فرمود: ما خاندان، قومی هستیم که هرگز مهمان خویش را به کاری وا نمی داریم.

بدرقه مهمان
از آن رو که  اسلام برای مهمان شان و منزلتی ویژه قائل است ، برای حفظ منزلت او آدابی بیان داشته است بدرقه مهمان از جمله این آداب است . امام رضا علیه السلام در اشاره به این ادب از آداب مهمانی، فرمود: من حق الضیف ان تمشی معه، فتخرجه من حریمک الی الباب، از حقوق مهمان آن است که در هنگام رفتن، او را بدرقه کرده تا بیرون از خانه خود راهنمایی کنی.

6- آراستن خود برای حرمت نهادن به دیگران
از آن رو که انسان موجودی اجتماعی است و اساس زندگی او بر آمیزش و معاشرت نهاده شده است ؛ شریعت اسلام به آنچه که به حفظ حرمت دیگران می انجامد سفارش نموده است رعایت تمیزی و آراستگی از جمله این توصیه هاست؛ اگر شخصی به فکر آسایش و آبروی خود نیست باید به فکر آنهایی باشد که با آنان آمیزش داشته و قرار است با آنان مصافحه یا معانقه نمایند.
بایستگی رعایت این اصل را از امام رضا علیه السلام بیاموزیم که فرمود: لا تترکوا الطیب فی کل یوم، فان لم تقدروا فیوم و یوم، فان لم تقدروا ففی کل جمعه؛ هر روز از بوی خوش استفاده کنید و آن را ترک نکنید و اگر مقدورتان نبود روز در میان و اگر باز هم نتوانستید حداقل هر روز جمعه خود را خوشبو گردانید.
نظافت و تمیزی در هر زمان، امری بایسته است ، اما از آن رو که در مناسبت ها، ارتباط با دیگر برادران ایمانی بیشتر می شود به آراستگی تاکید شده است.

توصیه امام رضا علیه السلام به آراستگی و خودآرایی در روز ید سعید غدیر گواهی بر این مطلب است که فرمود: من تزین لیوم الغدیر غفر الله له؛ هر که خود را برای روز غدیر زینت نماید خداوند او را می بخشاید.
نه تنها آن حضرت، دیگران را به حفظ آراستگی در اجتماع توصیه می کرد بلکه خود در این باره سرآمد بود زیرا هرگاه به میان مردم می رفت، خود را می آراست اذا برز للناس تزین لهم

7- رعایت حقوق کارگران
هر چند در جوامع کنونی بشر، سازمان ها ونهادهای بین المللی و غیر آن ، با تصویب موافقت نامه ها و تدوین قوانین مختلف کارگری در حمایت از کار و حقوق کارگر تلاش نموده اند، اما در این میان مکتب اسلام پیش از دیگران و بیش از هر مکتبی به این موضوع اهمیت داده و احکام ویژه و راهکارهایی کارآمد ارائه نموده است . عظمت و منزلت کارگر، قرارداد میان کارگر و کارفرما، میزان ساعت کار و دستمزد کارگر از جمله این احکام است . امام رضا علیه السلام در این باره با الهام از دستورات دینی راهکارهایی کارآمد ارائه داده است قرارداد میان کارگر و کارفرما از جمله این راهکارهاست .
سلیمان جعفری می گوید : برای انجام کاری، خدمت امام رضا علیه السلام رسیدم.  آن حضرت را بیرون از منزل دیدم که به سمت منزل در حرکت بود و من نیز با ایشان همراه شدم . همین که وارد منزل شدیم امام اندکی مکث کرد و به غلامان و کارگران که در محل نگهداری حیوانات مشغول کار بودند نگاه کرد و در میان آنان مردی سیاه چهره و ناآشنا دید از خادمان پرسید این مرد کیست ؟ گفتند: او به ما کمک می کند و در پایان کار، مزدش را خواهیم پرداخت، فرمود: آیا مزدش را تعیین کرده اید ؟ گفتند تعیین نکرده ایم ، ولی او توقع زیادی ندارد و هرچه بدهیم راضی است . امام برآشفت و فرمود مگر شما را نهی نکردم که بدون تعیین مزد، کسی را به کار نگیرید؟ و بعد رو به من کرد و فرمود:
واعلم انه ما من احد یعمل لک شیئا بغیر مقاطعه، ثم زدته لذلک الشیء ثلاثه اضعافه علی اجرته الا ظن انه قد نقصته اجرته، فاذا قاطعته ثم اعطیته اجرته حمدک علی الوفاء فان زدته حبه عرف ذلک و یری انک قد زدته؛ بدان که اگر کسی بدون تعیین مزد، به کاری برای شما مشغول گردد و در آخر، مز او را سه برابر هم بپردازی باز گمان می برد که حق او را ادا نکرده ای و لی اگر مزدش را تعیین کنید و آن را به همان اندازه تعیین شده بپردازید شما را به این دلی که حقش را پرداختید می ستاید و اگر چیزی اضافه دهید خواهد فهمید که بیشتر از حقش به او بخشیده اید .

8- حفظ شخصیت زیردستان
بدیهی است افرادی همچون خا دمان، غلامان، محافظان، سرایداران و مانند آنها، هرچند در مرحله ای فرودست قرار دارند ولی آنها نیز انسان بوه و از کرامت و منزلت ویژه خود برخوردارند از این رو لازم است به احساسات  آنان احترام گذاشته شود و منزلت و شخصیت آنان حفظ و حقوقشان رعایت گردد.
امام رضا علیه السلام با آنکه از مقام معنوی امامت و از پست سیاسی ولایتعهدی برخوردار بود با زیردستان خود رفتاری انسانی و اسلامی داشت و همواره منزلت و کرامت آنان را حفظ می کرد . یاسر خادم در این باره می گوید :
قال لنا ابوالحسن علیه السلام : ان قمت علی رووسکم و انتم تاکلون فلا تقوموا حتی تفرغوا، و لربما دعا بعضنا فیقال: هم یاکلون فیقول: دعوهم حتی یفرغوا: امام رضا علیه السلام به ما فرمود: هنگامی که به خوردن غذا مشغولید، حتی اگر من بالای سر شما ایستاده باشم از جای خود برنخیزید، از این رو آن گاه که آن حضرت ، یکی از ما غلامان را صدا می زد و اظهار می داشتند که او دارد غذا می خورد، می فرمود: به حال خود بگذارید تا غذایش را بخورد.

9- حفظ کرامت نیازمندان
امام رضا علیه السلام از حفظ کرامت فقرا نیز غافل نبود، چنان که در این باره فرمود:
من لقی فقیرا مسلما فسلم علیه خلاف سلامه علی الغنی لقی الله عزوجل یوم القیامه و هو علیه غضبان؛ کسی که با مسلمانی تهی دست رو به رو شود و به کمتر از سلامی که بر ثروتمند می دهد بر او سلام دهد در قیامت خدا را در حالی که بر او خشم گرفته است ملاقات خواهد کرد .
یسیع بن حمزه گوید : جمع زیادی در محضر امام رضا علیه السلام با آن حضرت گفتگو می کردیم . در این وقت مردی وارد شد سلام داد و گفت : یابن رسول الله مردی خراسانی ام از حج بر می گردم و به خراسان می روم . ولی پول کم آوردم. مبلغی کمک کن، وقتی به وطن خود رسیدن آن را از طرف شما صدقه می دهم . آن حضرت برخاست و به اندرون رفت و پس از چند لحظه پشت در آمد، دست خود را بیرون آورد و بدون آنکه آن مرد را ببیند فرمود: بیا این مبلغ را بگیر و در سفر خود خرج کن و لازم نیست از طرف من صدقه بدهی. پس از انکه ان مرد رفت دوباره امام به نزد ما آمد، از آن حضرت پرسیدم : شما که به آن مرد احسان کردید چرا از پشت در، دست خود را بیرون آوردید و خود بیرون نیامدید؟ آن حضرت فرمود: نحن اهل بیت لا نری ذل السوال فی وجه السائل؛ ما خاندانی هستیم که نمی توانیم خواری سوال را در چهره متقاضی کمک بنگریم .

10- حقوق اقلیت ها
اقلیت های دینی با هر ایده و عقیده ای که باشند دارای کرامت و ارزش های نفسانی می باشند که لازم است از سوی دیگران حفظ شود تا آنان نیز بتوانند در جامعه زندگی کنند و در مسیر اهداف خود گام بردارند . در این میان اسلام بیش از هر مکتبی به تعامل با اقلیت ها اهمیت داده و برای حفظ کرامت و حقوق آنان دستوراتی سازنده که به حفظ کرامت آنان می انجامد ارائه داده است . گفتار و رفتار امام رضا علیه السلام در این باره نمونه ای از این تعامل است که در سیره آن امام رئوف جلوه ای خاص یافته است :
یاسر خادم می گوید : نامه ای از نیشابور به مامون رسید به این مضمون که مردی زردشتی هنگام مرگ وصیت کرده است تا مال اورا میان نیازمندان تقسیم کنند، قاضی نیشابور اموال او را میان نیازمندان قسمت کرده است . بعد از آنکه مامون از این ماجرا آگاه شد  نتوانست به آن پاسخ دهد، حکم آن را از امام رضا علیه السلام پرسید، امام درجواب فرمود:
ان المجوس لا یتصدقون علی فقراء المسلمین فاکتب الیه ان یخرج بقدر ذلک من صدقات المسلمین، فیتصدق به علی فقراء المجوس؛ زرتشتیان هرگز برای مسلمانان وصیت نکرده و صدقه نمی دهند، نامه ای به قاضی نیشابور بنویس تا به مقدار مال او از بیت المال برداشته و آن را میان نیازمندان زرتشتی قسمت کند.
ریان بن شبیب نیز می گوید : از امام رضا علیه السلام پرسیدم: خواهرم برای گروهی از مسیحیان وصیت کرده است که مالی را به آنان بدهم ولی آیا من مجازم آن مبلغ را میان مسلمانان تقسیم کنم ؟ آن حضرت فرمود: امض الوصیه علی ما اوصت به، قال الله تبارک و تعالی: فمن بدله بعد ما سمعه فانما ائمه علی الذین یبدلونه؛  وصیت را همان طور که او وصیت کرده اجرا کن زیرا این سخن خداوند متعال است که فرمود: هر کس آن وصیت را بعد از شنیدنش تغییر دهد گناهش بر گردن کسانی است که آن را تغییر دهند.

جمع بندی و نتیجه گیری
حقوق بشر که امروزه همگان از ان دم می زنند هم در قرآن، این کتاب آسمانی آمده و هم، در سخنان و رفتار رهبران دینی و اسلامی نمود پیدا کرده است . این مقاله توفیق یافته تا با ذکر برخی آیات قرآن کریم ، کلیاتی از حقوق بشر را که با هر فکر و ایده ای سازگار است به نمایش بگذارد و سپس در ادامه با مراجعه به سیره و تعالیم امام رضا علیه السلام ، این کلیات را ریز کرده و بخشی از حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی را به طور ملموس و عینی ذکر نماید . برابری حقوق انسان، آزادی فکر و اندیشه ، رعایت حقوق کارگران، حفظ شخصیت زیردستان، کرامت نیازمندان و حقوق اقلیت ها و مانند آن از جمله مباحثی است که با مراجعه به تعالیم امام رضا علیه السلام در این مختصر از آن بحث و گفتگو شده است .

کتاب نامه
1- قرآن کریم
2- ابن بابویه قمی ، علی بن حسین (والد شیخ صدوق) ، فقه الرضا ، مشهد ، کنگره جهانی امام رضا (ع) ، چاپ اول ، 1406 ق
3- ابن بابویه قمی ، علی بن علی (شیخ صدوق) ، عیون اخبار الرضا ، بیروت ، موسسه اعلمی ، چاپ اول ، 1404 ق
4- ابن بابویه قمی ، محمد بن علی (شیخ صدوق) ، الخصال ، قم ، جامعه مدرسین ، بی تا
5- ابن طاوس ، علی بن موسی ، اقبال الاعمال ، تهران ، مکتب الاعلام الاسلامی ، چاپ اول ، 1415 ق
6- حر عاملی ، محمد بن حسن ، وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه ، بیروت ، دار احیای العربی ، چاپ پنجم ، 1403 ق
7- طوسی ، محمد بن حسن (شیخ طوسی) تهذیب الاحکام ، تهران ، دارالکتب الاسلامی ، چاپ چهارم ، 1365 ش
8- عطاردی ، عزیز الله ، مسند امام رضا ، مشهد ، کنگره جهانی امام  رضا (ع) ، 1406 ق
9- کلینی ، محمد بن یعقوب ، الکافی ، بیروت ، دار التعاریف ، چاپ سوم ، 1401 ق
10- مجلسی ، محمدباقر ، بحارالانوار ، بیروت ، دار احیاء التراث العربی ، چاپ سوم ، 1403 ق
11- نجفی ، عبدالحمید شمس الدین ، مناظرات ستاره هشتم ولایت حضرت علی بن موسی الرضا (ع) ، ص 110-143
12- نوری ، حسین ، مستدرک الوسائل ، بیروت ، آل البیت ، چاپ دوم ، 1408 ق

 





طبقه بندی: مظلومیت مطلق، بصیرت، سیاسی، مذهبی، وتعاون علی البر والتقوی، شهدا،

تاریخ : شنبه 14 مرداد 1396 | 08:37 ق.ظ | نویسنده : بر سید و سالار شهیدان صلوات | نظرات

  • تیم بلاگ | زیبا مد | سبزک